شناختِ بنیادها

استوره بازگویی و در بُنِ خود بازآفرینی کارهایی ست که مردم روزگاران گذشته می پنداشتند در زمان بی آغاز و بی انجام (Ilo Tempora)روی داده و دربارهء ایزدان و آفریدگان و پیوند میان ایشان است. نیز استوره نشاندهندهء جایگاه آدمیان در این جهان است. این بازگویی و بازآفرینی، کاری ست ورجاوند. استوره پدیده ای ست کارکردی و کاربرد آن در پاسخ دادن به نیازهای روانْ تنیِ انسان است. استوره جهانبینی انسان روزگار کهن است و انگیزه و پایهء رفتارهای گروهی و ساختارهای همگانی. پس «نمونهء بنیادی» ست (Archetype).
استوره در بُنِ خود سامانه ای برای ارزشگذاری و ساماندهی اجتماعی فراهم می آورد. به دیگر سخن زیرساختی برای زندگی گروهیِ آدمیان در آرامش در کنار هم می سازد. از همین است که جوزف کمبل* می گوید چون مردم ایالات متحده استوره های مشترک ندارند به آسانی با یک دیگر درگیر می شوند.
استوره بنیادهای بینش همگانی را فراهم می آورد، به گونه ای که در جامعه های چند زبانه مردم همچنان می توانند با همدیگر همراه و همدل باشند. فراگیر شدن فارسی دری در فلات ایران پس از اسلام با آنکه همه فرمانروایان کشور نافارسی زبان بودند نیز از همین است.

استوره بنیادهای پدید آمدن اجتماع بر پایه باورهای هموند (=مشترک) را می سازد. از چند نمونه می توان یاد کرد؛
– بایستگی میهندوستی
– بایستگی پدافند از میهن
– سُهش یا حس پاسخداری یا مسؤلیت اجتماعی
– پیمانداری و پرهیز از پیمان شکنی
– پاسداشت ارج و جایگاه زنان (ناموسداری هم در همین چارچوب جای می گیرد).
– زبانزدها یا ضرب المثلها، که شتاب بیشتری به پیوندهای گفتاری آدمیان می بخشد برآمده از استوره ها ست.
– ناگزیر دانستن فرمانروا برای نگهداشت شهروندان و نگهبانی کشور
– بزرگداشت نیکان. (سنجه نیک دانستن کسان در بینش جامعه و در بُنِ خود در استوره های آن جامعه است).

به دیگر سخن،  کارکرد سامانهء استوره ای، ارزشدار کردن و نگهداری یک سامانهء جامعه‌شناختیِ نِشانْزَد یامعین است: فراگیریْ هَنباز (=مجموعه ای مشترک) از درست و نادرست‌ها، شایستگی‌ها یا ناشایستگی‌ها، که گروه یا یگان اجتماعی ویژهء شما برای بودنش بدان وابسته است.

دیگر کارکرد استوره روانشناختی است. آن استوره فرد را در گامه هایِ زندگی خود، از زادن تا بُرنایی تا پیری تا مرگ، که باید از آنها گذر کند همراهی می کند. استوره باید این کار را برابر با سامانهء اجتماعی گروهِ فرد، کیهان، آنگونه که گروهش در می یابد و راز هیولایی انجام دهد.

استوره زمینه رؤیا پردازی و آرزواندیشی را فراهم می آورد. نگرش استوره ای افزون بر جنبه کاربردی آن که پاسخ به نیازهای روان – تنی آدمیان هست کاربرد دیگری هم دارد، نگهداری تمدنها از فروریختن و مرگ ! می توان به گونه ای پذیرفت که جایگاه استوره لایه رُزِنْتال مغز ما ست، یعنی ابزار آرزواندیشی و رؤیا پردازی، اشراق.
تمدنها رؤیاهایی می پردازند برای بهبود، برای پیشرفت، پس می کوشند بدان رؤیاها دست یابند پس در تک و پو هستند یعنی زنده اند. امروزه بیشتر و بیشتر لایه کُرْتِکس مغز به کار گرفته می شود به گونه ای که فروید می گوید لایهء کُرتکس لایهء رُزنتال را فروپوشانده از جنبش بازداشته است. ازینرو چنین می نماید که رؤیاپردازی فرو می میرد، تک و پوی زندگی بیهوده می شود. پایان توانِ رؤیا آفرینی آغاز مرگ تمدنها ست.
چنین می نماید که یکی از انگیزه های آغاز رؤیاپردازی و آرزواندیشی تمدنها و به پیامد آن تَک و پو برای پیشرفت و شکوفایی هنگامی ست که تمدنی به چالش گرفته می شود. تمدنی که به هر روی از اینهمانی خود آگاه هست و می داند که هست!

– شناخت انگیزه گرایشهای همگانی برای برنامه ریزی اجتماعی

ازینروی شناختن و شناساندن استوره ها نه تنها پیوندهای اجتماعی را استوار ساخته که آن را پاینده می کند.

*کمبل، جوزف: قدرت اسطوره، برگردان عباس مخبر، تهران، ۱۴۰۳

یکی از راه های آشناسازی نوشتن داستانهای کودکان بر پایه استوره است. پیشگام این کار زنده یاد مهرداد بهار بود که فهرستی از این نمونه نوشته هایش را یاد می کنیم؛

مهرداد بهار، نویسنده و پژوهشگر ایرانی، داستان‌های متعددی برای کودکان و نوجوانان نوشته است که بیشتر آن‌ها در قالب استوره و حماسه‌های ایرانی باستان نوشته شده‌اند. اولین کتاب او در این زمینه، «جمشیدشاه» بود که در سال ۱۳۴۶ خورشیدی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آن را منتشر کرد. این کتاب داستان استوره‌ای جمشید را با زبانی ساده و مناسب برای کودکان روایت می‌کند.

یکی از معروف‌ترین داستان‌های او، «بستور» است که داستان فرزند هفت ساله «زریر» را روایت می‌کند که برای جنگ با تورانیان به پا می‌خیزد. این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۴۷ منتشر شد و در سال ۱۳۹۵ پس از ویرایش مجدد بازنشر شد. داستان با تصویرگری نیکزاد نجومی و به قلم مهرداد بهار، زندگی قهرمان ایرانی را با قلمی روان و پر از احساس به تصویر کشیده است. این کتاب بخشی از جنگ ایران و توران را برای نوجوانان روایت می‌کند و به عنوان یک حماسه کودک دلاور شناخته می‌شود.

در دهه هفتاد خورشیدی، مهرداد بهار دو کتاب دیگر به نام‌های «رستم و دیوسفید» و «رستم و سهراب» را برای کودکان و نوجوانان نوشت. همچنین، او در سال ۱۳۴۷ کتاب «مجسمه جادوئی» را نیز منتشر کرد که داستان‌هایی درباره مجسمه جادوئی و کشمش طلایی را شامل می‌شود. این کتاب به صورت الکترونیکی در دسترس است و در سایت‌هایی مانند کتاب‌ناک و ایران‌کتاب قابل دسترسی است.