امنیت ملی و آب

چهره های گوناگون مشکل آب در ایران
خسرو بندری
چکیده
یکی از مهمترین مشکلات زیستگاهی در ایران تخریب منابع آب و خاک است . این تخریب در فضاهای متفاوت زیستگاهی به اشکال متفاوت رخ می نماید و به همین رو راهکارهای جداگانه ای می طلبد.
در حوضه آبگیر رودخانه کارون با فرسایش خاک وسیله آبِ باران ؛ حمل و انباشت آن در بستر کارون ؛ این بزرگ ترین منبع ابیاری کشاورزی ؛ وسیع ترین دشت قابل کشت را از بهره دهی انداخته است
در دشت های کم آب شرق زاگرس و کناره غربی کویر تغییر مدل تخصیص منابع آب ٰ عدم رعایت حقابه رودخانه ها از جمله زاینده رود و مخرب تر از همه انتقال آب برای مصرف های شهری و صنعتی به مناطق دور دست حاشیه کویر ؛ کشاورزی پر رونق دشت اصفهان را به فقر کشانده است وبرداشت سرسام آور از سفره های آب زیرزمینی امکان بازیافت مخازن آب زیرزمینی را به حد غیرممکن رسانده است.
کنترل بی بندوبار رودخانه ها با ساخت سدهای بی شمار، کشاورزی در دشت ها را به نابودی کشانده و دریاچه های کف حوضه ها مثل دریاچه ارومیه؛ قم؛‌ بختگان وگاوخونی را نابود کرده است. پخش غبارهای نمکی در شهراهواز ناشی از نابودی مانداب حورالعظیم و شادگان است.
دشت بیکران سیستان که روزی هیرمند آنرا به بهشت گیاهان گرمسیری و محل زمستان گذرانی مرغان مهاجر کرده بود با بی توجهی به قرارداد حقوق بین المللی آب به بیابان تبدیل شد.
نتیجه ۴ دهه کوری مدیریتی جمهوری اسلامی از جمله در حوزه مدیریت منابع آب وخاک است موجب آوارگی ملیون ها کشاورز و تمرکز انان در کناره کلان شهرها و شتاب یافتن انواع مصیبت های انسان ساخت در ایران شده است. جمهوری اسلامی با روش مدیریت متکی به فقیه و امامان جمعه در هیچ وجه خود قادر به حل این مشکلات نیست و شما نه اولین ونه اخرین شنونده این مرثیه غمبار هستید.
برای تک تک مشکلات منابع اب و خاک ناشی از مدیریت اسلامی کتاب ها باید نوشت؛ اینجا تنها اشاره ای بسیار کلی به عمده ترین محورهای ان خواهد شد و راهکارهای کنترل ان مطرح می شود:
کنترل رسوبات در رودخانه ها؛ نمونه کارون : باران ملیون ها تن خاک را از دامنه های غربی زاگرس به کرخه و کارون سرازیر و با رسوب در کل مسیر و به ویژه در شهر اهواز موجب تخریب رودخانه شده است. در گذشته های دور یک کشتی لایروبی و لایروب کناره رودخانه حداقل در محل پل اهواز رسوبات را خارج می کردند؛ امروزه حجم رسوبات به حدی است که برداشت ان سالها به طول می انجامد. منشأ رسوبات شسته شدن خاک در حوضه آبخیز کارون است و طبعاً اولین گام جلوگیری از شستن خاک، جلوگیری از فرسایش خاک در مسیر همه رودخانه ها لازم و در کارون حیاتی است. بارندگی در کوهپایه ها خاک را شسته و شیار هایی ایجاد می کند که کنترل آن آسانتر وآنگاه که به دره های کوچک تبدیل شد مشکل تر است. برای جلوگیری از انتقال خاک به رودخانه باید مانع این فرسایش شد. تشکیل تیمی ز فارغ التحصیل های آبخیز داری و زیستگران بومی ؛ تقسیم کل حوضه کارون به زیر حوضه های کوچکتر و سپس قرارداد با مردم کوهپایه ها برای انجام کار کم هزینه ترین راه جلوگیری از فرسایش خاک است. سازه های مورد نظر در اغلب مواقع جز شاخه های درختان و سنگهای کوه نیست و به هیچگونه طرح مهندسی نیازی نیست بلکه کار اصلی مدیریت انجام کار است. کار بعدی اما برداشت رسوبات و تثبیت کناره های رودخانه است که نیاز به طراحی و اجرای مشاورین و پیمانکاران دارد. غبارهای نمکی اهواز ناشی از خشک کردن حورالعظیم و مرداب شادگان است که با برداشت آب مارون و نیز کاهش دِبی ابراهه های حورالعظیم است که موجب حمل غبار های نمکی به وسیله باد شده است وراه برون رفت از این مشکل همانند دریاچه های اورمیه؛ بختگان؛ گاوخونی؛ قم و…تأمین حقابه برای این دریاچه هاست. این راه برای حورالعظیم کافی نیست.

خسرو بندری